GiaThuyet.comGiả Thuyết
Viết kết quả kiểm định vào luận văn

Bảng so sánh nhóm trong luận văn: thiết kế bảng t-test và ANOVA gọn, đủ, đúng chuẩn

Cách dựng bảng so sánh nhóm trong luận văn: cột M, SD, t, p, d, khoảng tin cậy, chữ cái hậu định cho ANOVA, tiêu đề, đường kẻ và chú thích theo kiểu APA.

Master student at a long wooden table in a Ho Chi Minh City campus reading room arranging blank layout sheets with a ruler, shot from behind, cool daylight

Một bảng so sánh nhóm tốt trong luận văn đặt các biến kết quả theo hàng, các nhóm theo cột với trung bình và độ lệch chuẩn, rồi đến các cột kiểm định (t hoặc F, p) và cỡ hiệu ứng; mọi thứ khác — tên kiểm định, cỡ mẫu, ký hiệu — nằm trong chú thích dưới bảng. Bảng chép nguyên từ phần mềm, với tiêu đề tiếng Anh và năm chữ số thập phân, là loại bảng hội đồng hay yêu cầu sửa nhất.

Bài này dựng hai bảng mẫu với số liệu giả định đã tính lại: một bảng so sánh hai nhóm trên ba biến bằng kiểm định t, và một bảng ba nhóm dùng chữ cái để thể hiện kết quả hậu định. Kèm theo là cách viết đoạn văn dẫn về bảng, và những lỗi hay gặp khi chép số từ phần mềm sang.

Khi nào cần bảng, khi nào một câu là đủ

Quy tắc chung của APA: nếu chỉ có vài con số, viết trong câu; nếu có nhiều con số cần so sánh với nhau, dùng bảng. Một kiểm định t duy nhất với hai trung bình không cần bảng, vì câu báo cáo đã chứa đủ thông tin. Khi so sánh hai nhóm trên ba biến trở lên, hoặc ba nhóm trên nhiều biến, bảng giúp người đọc nhìn ngang dọc để so mà không phải nhớ con số từ câu trước.

Một bảng tốt tự đứng được: người đọc chỉ xem bảng và chú thích mà vẫn hiểu so sánh cái gì, giữa ai, bằng kiểm định nào, kết quả ra sao. Ngược lại, lời văn không cần lặp lại mọi số trong bảng. Đoạn văn dẫn về bảng chỉ nêu các phát hiện chính và những điều bảng không tự nói được, như chiều của khác biệt hay một điểm cần lưu ý.

Trước khi dựng bảng, hãy xác định câu hỏi mà bảng trả lời. Bảng so sánh hai hình thức học trên ba biến kết quả trả lời câu hỏi "hai nhóm khác nhau ở những mặt nào". Nếu bạn nhét thêm thống kê mô tả của biến nhân khẩu học vào cùng bảng, bảng sẽ trả lời hai câu hỏi một lúc và khó đọc. Thông tin đặc điểm mẫu nên nằm ở bảng riêng, thường đặt đầu chương kết quả.

Bảng mẫu một: so sánh hai nhóm trên ba biến bằng kiểm định t

Ví dụ giả định: so sánh sinh viên học một học phần theo hình thức trực tuyến (n = 45) và trực tiếp (n = 48). Bảng dưới là cách trình bày đủ thông tin mà vẫn gọn.

Biến kết quảTrực tuyến M (SD)Trực tiếp M (SD)t(91)pChênh lệch [KTC 95%]d
Điểm giữa kỳ (thang 10)6,84 (1,42)7,31 (1,28)−1,680,097−0,47 [−1,03; 0,09]−0,35
Giờ tự học mỗi tuần9,9 (3,8)8,1 (3,5)2,380,0201,80 [0,30; 3,30]0,49
Mức hài lòng (thang 1–5)3,71 (0,66)3,58 (0,72)0,910,3670,13 [−0,16; 0,42]0,19

Chú thích đi kèm bảng có thể viết: Ghi chú. Kiểm định t hai mẫu độc lập, giả định phương sai bằng nhau (kiểm định Levene không có ý nghĩa ở cả ba biến). Chênh lệch tính bằng trung bình nhóm trực tuyến trừ nhóm trực tiếp. d là Cohen d tính theo độ lệch chuẩn gộp. N = 93.

Để ý ba chi tiết. Thứ nhất, bậc tự do chung cho cả ba biến nên đưa lên tiêu đề cột, đỡ phải lặp lại. Thứ hai, giờ tự học ghi một chữ số thập phân vì dữ liệu gốc ghi theo giờ, trong khi điểm và mức hài lòng ghi hai. Thứ ba, dấu của chênh lệch, t và d thống nhất theo cùng một chiều đã nói rõ trong chú thích.

Viết đoạn văn dẫn về bảng mẫu một

Đoạn văn đi kèm không đọc lại bảng, mà nói điều chính và chỉ người đọc tới bảng. Ví dụ: "Bảng 4.6 trình bày kết quả so sánh hai hình thức học. Sinh viên học trực tuyến dành nhiều thời gian tự học hơn sinh viên học trực tiếp, trung bình khoảng 1,8 giờ mỗi tuần, t(91) = 2,38; p = 0,020; d = 0,49. Khác biệt về điểm giữa kỳ và mức hài lòng không có ý nghĩa thống kê."

Với hai biến không có ý nghĩa, đoạn văn không nên viết "hai hình thức học cho kết quả như nhau". Khoảng tin cậy của điểm giữa kỳ trải từ khoảng −1,03 đến 0,09 điểm, nghĩa là dữ liệu vẫn tương thích với một chênh lệch khoảng một điểm theo hướng nhóm trực tiếp cao hơn. Nếu điểm giữa kỳ là biến quan trọng của nghiên cứu, phần bàn luận nên nói rõ điều này.

Một lưu ý về nhiều lần kiểm định: ba kiểm định trong cùng một bảng làm tăng khả năng có ít nhất một kết quả có ý nghĩa do ngẫu nhiên. Nếu ba biến đều là biến kết quả chính, bạn nên nêu trong phần phương pháp là có hiệu chỉnh (chẳng hạn Holm hoặc Bonferroni) hay không, và vì sao. Với hiệu chỉnh Bonferroni cho ba kiểm định, ngưỡng mỗi kiểm định là 0,05 chia 3, khoảng 0,017; khi đó giờ tự học với p = 0,020 sẽ không còn dưới ngưỡng. Đó là lý do phải quyết định cách xử lý trước khi xem kết quả.

Bảng mẫu hai: ba nhóm, dùng chữ cái cho kết quả hậu định

Khi so sánh ba nhóm trở lên, cách gọn để thể hiện kết quả từng cặp là gắn chữ cái vào trung bình: các nhóm có chung một chữ cái không khác nhau có ý nghĩa thống kê. Ví dụ giả định dưới đây dùng lại số liệu của một ANOVA một nhân tố với ba cách ôn tập, mỗi nhóm 20 người.

Biến kết quảTự ôn M (SD)Ôn theo nhóm M (SD)Có hướng dẫn M (SD)F(2, 57)pη²
Điểm kiểm tra (thang 10)6,20 (1,30) a7,10 (1,20) ab7,80 (1,40) b7,580,0010,21

Chú thích: Ghi chú. Trung bình có chung chữ cái không khác nhau có ý nghĩa thống kê theo kiểm định Tukey HSD ở mức 0,05. N = 60. Ở đây nhóm tự ôn (a) khác nhóm có hướng dẫn (b), còn nhóm ôn theo nhóm (ab) không khác nhóm nào.

Kiểu chữ cái tiện cho bảng nhiều biến, nhưng nó giấu mất độ lớn của từng chênh lệch và khoảng tin cậy. Nếu câu hỏi nghiên cứu tập trung vào một cặp cụ thể, hãy viết thêm câu báo cáo đầy đủ cho cặp đó trong lời văn, hoặc đặt bảng so sánh từng cặp vào phụ lục. Trong bảng thật, chữ cái thường viết dạng chỉ số trên; nếu trình soạn thảo không tiện, để chữ cái sau một khoảng trắng như trên cũng được chấp nhận.

Tiêu đề, đường kẻ và chú thích theo kiểu APA

Phần khung của bảng quyết định bảng trông chuyên nghiệp hay chắp vá. Các bước làm theo kiểu APA:

  1. Dòng đầu tiên trên bảng là số bảng, in đậm, ví dụ Bảng 4.6. Nhiều trường đánh số theo chương.
  2. Dòng thứ hai là tên bảng in nghiêng, viết ngắn và nói rõ nội dung, ví dụ So sánh kết quả học tập và mức hài lòng giữa hai hình thức học.
  3. Chỉ dùng đường kẻ ngang: một đường trên dòng tiêu đề cột, một đường dưới dòng tiêu đề cột, một đường cuối bảng. Không kẻ dọc, không tô màu nền.
  4. Tiêu đề cột ngắn, dùng ký hiệu đã giải thích; đơn vị đo ghi trong ngoặc ở tiêu đề hàng hoặc cột.
  5. Căn các cột số theo dấu thập phân để mắt dễ so sánh.
  6. Dưới bảng, ghi chú thích theo thứ tự: chú thích chung bắt đầu bằng chữ Ghi chú., chú thích riêng cho từng ô hoặc dòng, rồi chú thích về mức xác suất nếu dùng dấu sao.
  7. Nhắc đến bảng trong lời văn trước khi bảng xuất hiện, bằng số bảng chứ không bằng "bảng dưới đây".

Về dấu sao đánh dấu mức ý nghĩa: nhiều luận văn dùng một sao cho p < 0,05, hai sao cho < 0,01. APA chấp nhận cách này trong bảng, nhưng khi bảng đã có cột p chính xác thì dấu sao là thừa. Chọn một trong hai, đừng dùng cả hai.

Lỗi hay gặp khi chép bảng từ phần mềm sang luận văn

Phần lớn bảng bị yêu cầu sửa vì những lỗi sau, và chúng đều dễ tránh:

  • Giữ nguyên tiêu đề tiếng Anh như Mean, Std. Deviation, Sig. (2-tailed) trong luận văn tiếng Việt.
  • Giữ năm hay sáu chữ số thập phân như phần mềm in ra.
  • Ghi "0,000" ở cột p thay cho < 0,001.
  • Chép cả hai dòng phương sai bằng nhau và không bằng nhau của SPSS vào bảng mà không nói dùng dòng nào.
  • Dùng dấu chấm thập phân trong bảng trong khi lời văn dùng dấu phẩy.
  • Để bảng tràn sang trang sau mà không lặp lại dòng tiêu đề cột.
  • Thiếu cỡ mẫu của từng nhóm, khiến người đọc không biết số trong bảng dựa trên bao nhiêu người, nhất là khi có dữ liệu thiếu khác nhau giữa các biến.
  • Bảng và lời văn ghi số khác nhau vì sửa một chỗ quên sửa chỗ kia.

Lỗi cuối cùng là lỗi nặng nhất về độ tin cậy. Một cách phòng là giữ một tệp tính toán duy nhất làm nguồn, mọi con số trong bảng và lời văn đều lấy từ đó, và mỗi lần chạy lại phân tích thì cập nhật cả hai cùng lúc.

Bảng cho chi bình phương và kiểm định phi tham số khác gì

Khuôn bảng ở trên dành cho biến định lượng so sánh bằng trung bình. Với biến định danh, như tỷ lệ có hay không đi làm thêm, ô của bảng ghi số người và phần trăm theo nhóm, dạng "54 (60,0%)", cột kiểm định ghi χ² kèm bậc tự do, rồi đến p và hệ số phi hoặc Cramér V. Cỡ mẫu toàn bộ đưa vào chú thích hoặc vào ngoặc cùng bậc tự do. Nếu một biến phải dùng kiểm định chính xác Fisher vì tần số kỳ vọng nhỏ, cột χ² của dòng đó để trống và có chú thích riêng giải thích lý do.

Với biến dùng kiểm định phi tham số, cột mô tả đổi thành trung vị và khoảng tứ phân vị, dạng "4,0 (4,0–5,0)", và tiêu đề cột ghi rõ Mdn (IQR) thay cho M (SD). Cột kiểm định ghi U hoặc H, kèm z hoặc bậc tự do nếu có, và cỡ hiệu ứng r hoặc epsilon bình phương.

Khi một bảng phải chứa cả biến định lượng lẫn định danh, ví dụ bảng so sánh đặc điểm hai nhóm ở đầu chương, có thể để chung nhưng mỗi dòng phải tự nói kiểu số của nó. Cách làm phổ biến là thêm một cột "Kiểm định" ghi tên kiểm định cho từng dòng, hoặc dùng chú thích chữ cái gắn vào tên biến. Điều cần tránh là một cột số mà dòng trên là trung bình, dòng dưới là phần trăm, không có gì để phân biệt.

Câu hỏi thường gặp

Bảng kết quả kiểm định t trong luận văn nên có những cột nào?

Thường gồm tên biến, trung bình và độ lệch chuẩn của từng nhóm, giá trị t với bậc tự do, giá trị p, chênh lệch trung bình kèm khoảng tin cậy và cỡ hiệu ứng như Cohen d. Tên kiểm định và cách tính để trong chú thích dưới bảng.

Có nên dán nguyên bảng SPSS vào luận văn không?

Không nên. Bảng SPSS có tiêu đề tiếng Anh, nhiều chữ số thập phân và nhiều thông tin thừa. Hãy dựng lại bảng theo kiểu APA bằng tiếng Việt. Nếu muốn giữ bảng gốc làm bằng chứng, đặt vào phụ lục.

Chữ cái a, b trong bảng ANOVA nghĩa là gì?

Đó là cách thể hiện kết quả kiểm định hậu định: các nhóm có chung một chữ cái không khác nhau có ý nghĩa thống kê. Chú thích dưới bảng phải nói rõ kiểm định hậu định nào và mức ý nghĩa đã dùng.

Đã có cột p trong bảng thì có cần dấu sao không?

Không cần. Dấu sao là cách rút gọn khi bảng không có chỗ ghi p chính xác. Khi đã có cột p, thêm dấu sao chỉ làm bảng rối hơn. Chọn một cách và dùng thống nhất trong cả luận văn.

Lời văn có cần nhắc lại hết số trong bảng không?

Không. Lời văn chỉ nêu các phát hiện chính, chiều của khác biệt và những điểm bảng không tự nói được. Lặp lại mọi con số làm chương kết quả dài mà không thêm thông tin.

Bảng so sánh nhóm nên đặt trong chương kết quả hay phụ lục?

Bảng trả lời trực tiếp câu hỏi nghiên cứu đặt trong chương kết quả. Bảng phụ như kết quả từng cặp chi tiết, kiểm tra giả định hay kết quả phân tích phụ có thể đặt ở phụ lục và được nhắc đến trong lời văn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138